Esmeralda Vergeer

Wanneer hebben ondernemers last van de overheid?

Mijn naam is Esmeralda Vergeer. Als duaal promovenda bij het Centrum Regionale Kennisontwikkeling van Universiteit Leiden doe ik onderzoek naar regeldruk bij ondernemers.

Ik heb gemerkt dat er vanuit de overheid veel initiatieven genomen zijn om de regeldruk voor ondernemers aan te pakken. Maar toch lopen ondernemers nog vast in moeizame procedures of bureaucratie. Ik vraag me af hoe dat kan en of de overheid zich richt op de zaken waar ondernemers last van hebben.

Uit de eerste resultaten van mijn onderzoek blijkt dat ondernemers inderdaad een andere betekenis toekennen aan regeldruk dan de overheid. Momenteel wordt dat aan de hand van interviews nader onderzocht.


De eerste resultaten

Kosten hebben minder invloed op de beleving van regeldruk dan tot nu toe werd aangenomen. Ondernemers vinden het vooral belangrijk dat instanties goed met elkaar samenwerken en dat regels goed te begrijpen zijn. Dat zijn de eerste conclusies uit mijn wetenschappelijk onderzoek.

Figuur 1. Ondernemers vinden het vooral belangrijk dat regels begrijpelijk zijn en dat ze goed worden geholpen door instanties (4,3 op een schaal van 5). De kosten (in tijd en geld) die ze moeten maken om aan een regel te voldoen hebben minder invloed op de ervaren regeldruk (3,9 op een schaal van 5).

Figuur 1. Ondernemers vinden het vooral belangrijk dat regels begrijpelijk zijn en dat ze goed worden geholpen door instanties (4,3 op een schaal van 5). De kosten (in tijd en geld) die ze moeten maken om aan een regel te voldoen hebben minder invloed op de ervaren regeldruk (3,9 op een schaal van 5).

Al jaren spant de overheid zich in om de regeldruk voor ondernemers te verminderen, maar ondernemers blijken daar in de praktijk nog weinig van te merken. Naar mijn idee komt dat omdat er nog geen goed beeld bestaat van wat ondernemers nu precies onder regeldruk verstaan. Wanneer hebben ze last  van regels? Waarom vinden ze de ene regel storender dan de ander? De vraag komt op of de overheid wel de regeldruk oplost die de ondernemers ervaren.

Via een enquête heb ik ondernemers uit verschillende branches een aantal vragen gesteld. Uit de antwoorden blijkt dat niet alle ondernemers evenveel last hebben van regels: niet alle regels gelden voor alle bedrijven. Zo hebben zelfstandige ondernemers zonder personeel niets te maken met regels rondom personeelsadministratie. En er zijn bedrijven die niet te maken hebben met milieuregels of ruimtelijke ordening.

Uit mijn onderzoek blijkt dat bedrijven die met meer verschillende regels te maken hebben, ook vaker vinden dat ze daardoor gehinderd worden. Dat lijkt niet alleen samen te hangen met het type regels, maar ook met de verscheidenheid ervan. Het wordt voor deze ondernemers moeilijker om alle regels nog te kunnen overzien en ze krijgen met verschillende instanties te maken. Juist die zaken hebben grote invloed op hun beleving van regeldruk.

Ik heb ondernemers ook gevraagd hoe belemmerend of behulpzaam 14 overheidsinstanties in hun ogen zijn. Hieruit blijkt dat de meeste instanties geen goed imago hebben bij ondernemers. Voor vrijwel alle organisaties geldt bovendien dat ondernemers die recent contact hadden met die instantie nog negatiever zijn dan ondernemers voor wie dat langer dan twee jaar geleden is.

Doel van het onderzoek

Ondanks alle aandacht voor het verminderen van regeldruk zeggen ondernemers dat ze hier nog weinig van merken. Ik vraag me af hoe dat kan. Uit de verschillende voortgangsrapportages blijkt immers dat de regeldruk met forse bedragen is afgenomen.

Bij de aanvang van mijn onderzoek (zomer 2011) stond bij de aanpak van regeldruk het Standaard Kosten Model (SKM) centraal. Hiermee kan worden berekend hoeveel geld en uren het ondernemers kost om aan de verplichtingen van de overheid te voldoen. Bijvoorbeeld de tijd die het kost om een formulier in te vullen of een vergunning aan te vragen. Als die tijd wordt verkort, dan kost het ondernemers minder geld.

Inmiddels is de overheidsaanpak verbreed en richt de overheid zich ook op het verbeteren van dienstverlening, meer maatwerk voor regeldichte branches en het eenmalig aanleveren van gegevens via het Ondernemersdossier.

Maar, er is nog geen goed beeld van wat ondernemers nu precies als regeldruk ervaren.  Zou het kunnen dat ondernemers zich aan andere zaken storen dan datgene waarop de overheid zich richt?

Dit vormt de kern van mijn onderzoek: nagaan wat ondernemers onder regeldruk verstaan.

In onderstaande figuur heb ik dit schematisch weergegeven: de oranje cirkels staan voor de verschillende maatregelen die de overheid neemt om de regeldruk voor ondernemers te verminderen. De blauwe cirkel staat voor de regeldruk zoals ondernemers die ervaren.

We weten  niet precies waaruit die blauwe cirkel bestaat. Daarom weten we ook niet precies wat het effect is van de maatregelen die genomen worden. Ofwel: in hoeverre bestaat er overlap tussen de oranje en blauwe cirkels. Het doel van mijn onderzoek is niet om de verschillende projecten van de overheid te evalueren. Mijn doel is om die blauwe cirkel in beeld te krijgen: wat is regeldruk volgens ondernemers? Wanneer hebben zij last van regels? En wat maakt dat ze de ene regel storender vinden dan de ander?

Figuur 2: De regeldruk zoals die door ondernemers wordt ervaren is weergegeven met de blauwe cirkel.  De verschillende maatregelen die vanuit de overheid worden genomen zijn weergegeven met diverse oranje cirkels. Het is nog onduidelijk wat er precies onder de blauwe cirkel wordt verstaan: wat zien ondernemers als regeldruk?

Figuur 2: De regeldruk zoals die door ondernemers wordt ervaren is weergegeven met de blauwe cirkel. De verschillende maatregelen die vanuit de overheid worden genomen zijn weergegeven met diverse oranje cirkels. Het is nog onduidelijk wat er precies onder de blauwe cirkel wordt verstaan: wat zien ondernemers als regeldruk?

Promotor

Mijn promotor is prof. dr. W.J.M. Voermans, hoogleraar Staats- en bestuursrecht bij de Faculteit der Rechtsgeleerdheid.


Publicaties, presentaties en nieuwsberichten

Presentatie tbv Kloosterhoeveberaad, d.d. 29 september 2015

Artikel 'Regels moeten vooral werkbaar zijn', door Steven van Aartrijk. Verschenen in EVO Logistiek, september 2015

Presentatie tbv bijeenkomst 'maatwerkaanpak regeldruk bedrijven', georganiseerd door het ministerie van Economische Zaken, Actal en VNO-NCW/MKB-NL. Den Haag, 8 juli 2015. Zie hier het programma.

Presentatie KING jaarcongres 2015, Brabanthallen 's-Hertogenbosch op 15 januari 2015

Presentatie Kloosterhoeveberaad op 15 september 2014

Presentatie t.b.v. het congres 'Den Haag Serveert', over dienstverlening aan ondernemers, georganiseerd door de Gemeente Den Haag op 10 december 2013.

Handout en presentatie t.b.v. Netwerkbijeenkomst Wetenschap en Markt 19 november 2013.

Handout t.b.v. Netwerkbijeenkomst Wetenschap en Markt 1 oktober 2013.

Erlin van Vuuren en Esmeralda Vergeer, Overheid kan verschil maken bij regeldruk, pagina 6., 8 april 2013 SC Online / Opinie. SDU Uitgevers.

 
Laatst Gewijzigd: 19-10-2015