Dr. Pieter Slaman

Staat van de student 1815 - 2015. Politieke geschiedenis van studiefinanciering in Nederland

Op woensdag 21 januari 2015 verdedigde Pieter Slaman zijn proefschrift "Staat van de student. Tweehonderd jaar politieke geschiedenis van studiefinanciering in Nederland". Zie ook het nieuwsitem "Tweede leenstelsel voor studenten komt eraan".

Op 2 augustus 2015 is het tweehonderd jaar geleden dat de eerste vorm van nationale studiefinanciering in de wet werd vastgelegd. Utrecht, Leiden en Groningen mochten destijds jaarlijks samen zeventig beurzen vergeven. Nu, twee eeuwen en vele stelselwijzigingen later, kijken deze drie universiteiten samen terug op deze geschiedenis  met drie promotieonderzoeken. Deze moeten leiden tot drie proefschriften, die samen de politieke, sociale en financiële geschiedenis van de studiefinanciering zullen vertellen.

Als Leidse promovendus is mij de politieke zijde van deze historie toebedeeld. Ik ben begonnen op 1 juli 2010, om hopelijk eind 2014 met mijn Utrechtse en Groningse collega’s tot een gezamenlijk eindresultaat te kunnen komen. Het onderzoeksplan is rond en het bronnenonderzoek is in volle gang.


Bij het bestuderen van deze politieke geschiedenis werd ik getroffen door het sterke verband tussen de ontwikkeling van het beurzenstelsel enerzijds, en staatkundige veranderingen anderzijds. De vorm van een bepaald systeem van financiering zegt veel over de verhouding tussen staat en samenleving. Men kan eraan aflezen hoe de overheid haar taken opvatte op het gebied van sociale verhoudingen, economische ontwikkeling, sociale rechtvaardigheid en zelfs natievorming. Wie kregen de beurzen? Waarom? Kregen zij veel, of juist weinig? Uit wiens middelen werden de beurzen betaald? Het werd allemaal grotendeels bepaald door de rol die de staat innam in de samenleving. Ik ga zodoende proberen de studiefinanciering te tonen als spiegel van de tijd.

De studiefinanciering is altijd onderdeel geweest van een breder beleid, vaak zelfs van een groter plan. Koning Willem I kon de beurzen goed gebruiken bij zijn project om de Nederlandse en Belgische volken samen te smelten tot één krachtige natie. De liberale wind na 1848 trok de overheid een stukje buiten het maatschappelijk en economisch leven, de studiefinanciering met zich meenemend. Tussen de twee wereldoorlogen werden de fundamenten gelegd voor de verzorgingsstaat met een bijpassend alomvattend beurzenstelsel. De Wederopbouw en de grote economische behoeften van na de oorlog hadden hun weerslag, om uiteindelijk plaats te maken voor een nieuwe maatschappijvisie: gelijke kansen voor iedereen. Dus ook gelijke studiekansen, zonder financiële barrières. In het Nederland van vandaag staat de basisbeurs op zijn beurt weer onder druk; wellicht een teken van nieuwe staatkundige ontwikkelingen?

Mijn promotor is prof. dr. Willem Otterspeer, hoogleraar universiteitsgeschiedenis te Leiden en literair biograaf. Ik heb hem tijdens mijn geschiedenisstudie enige jaren mogen bijstaan bij zijn onderzoek naar de geschiedenis van de Leidse universiteit, waardoor ik de historische ontwikkeling van het hoger onderwijs in Nederland van dichtbij heb kunnen bestuderen. Mijn studie heb ik afgesloten met een scriptie over diplomatieke geschiedenis, en aangevuld met een aantal politicologische vakken en een tweede master European Union Studies. Deze achtergrond sluit mooi aan bij mijn huidige promotieonderzoek.

De omgeving waarin ik dit onderzoek mag verrichten is een bijzondere en een buitengewoon inspirerende. Aan de Campus Den Haag van de Leidse universiteit ben ik verbonden aan het Centrum Regionale Kennisontwikkeling, een plek waar een breed scala van verschillende promotieonderzoeken wordt verricht. Mijn medepromovendi leggen zich o.a. toe op openbaar bestuur, onderwijs, energiebeheer, innovatie, creativiteit en religie. Een zeer gemêleerd gezelschap dus, dat bepaald geen traditionele omgeving vormt voor het verrichten van een historisch onderzoek. Maar dat is een groot voordeel, omdat het geheel nieuwe invalshoeken met zich meebrengt. En dit centrum heeft nog een andere interessante eigenschap: het staat onder enthousiaste leiding van dr. Adriaan in ’t Groen, die als woordvoerder van minister Deetman in 1986 persoonlijk betrokken is geweest bij de bewogen ontstaansgeschiedenis van de huidige Wet op de Studiefinanciering. Aan stimulans is hier dus zeker geen gebrek. Ik zie het als een grote buitenkans om dit onderzoek met deze mensen te mogen verrichten.

"Staat van de student" bestellen bij Uitgeverij Boom

Bestel hier "Staat van de student Tweehonderd jaar politieke geschiedenis van studiefinanciering in Nederland" bij Uitgeverij Boom.


Publicaties

- Staat van de student. Tweehonderd jaar politieke geschiedenis van studiefinanciering in Nederland (Amsterdam: Boom 2015)
- ‘Studiefinanciering: richt het op toegang onderwijs’ in: NRC Handelsblad 24 januari 2015

Interviews

- Bosman, M.(2011). 'Willem I versus Rutte I. De studiefinanciering toen en nu' in: Novum. Maandblad van de juridische faculteitsvereniging Grotius 32, 9: 26-27.
- ‘De vijf belangrijkste bewindslieden voor de onderwijsgelijkheid’, http://www.groene.nl/home , 2 februari 2015
- ‘Studiefinanciering: al 200 jaar gesteggel’ in: Leidsch Dagblad, 21 januari 2015
- 'Willem I versus Rutte I. De studiefinanciering toen en nu' in: Novum. Maandblad van de juridische faculteitsvereniging Grotius 32, 9: 26-27.
- ‘Zo ging het de vorige 200 jaar. De politieke geschiedenis van de studiefinanciering’ in: Mare, 22 januari 2015

Contact

pslaman@cdh.leidenuniv.nl

Tel.: 06-49353704

 
Laatst Gewijzigd: 13-10-2015